Etnismo - Numero 014, Decembro (1976)

ctnismo’

N-RO 14 INFORMILO PRI ETNAJ PROBLEMOJ 12.12.7B

TIPA

Bulgario

r ist

•Bursa

Balikesir

£ Ankaro

zmiro

# Cdemij

• Tire

Sovetunio

Adano

/

/

Cipro

Tur Abdin

^ / Mosulo

f •

Irako

Erzurum ^

• Halabo

Sir io

T UR KIO -

EKZEMPLO DE BRUTALE

ASIMILANTA ŜTATO

Per la arraea invado al Cipro, dura somero 197^, la Respubliko Turkio
deraonstris sian vervan interesitecon pri la turka minoritato en tiu
insula respubliko. La greka majoritato raalrespektis la konstitucie
garantiatan kompletan samrajtecon de la turketnaj cipranoj* Simile
kiel Francio kiu engagigas favore al ciuj eksterlandaj francetnanoj
kaj samterape diskriminaciadas la enlandajn minoritatojn, la regista-
ro de Ankaro praktikadas politikon celantan al la totala asimilado
de ciuj neturkaj etnoj.

L A ETNAJ MINORITATOJ

EN TURKIO

La Otomana Regno de la kalifoj kaj sultanoj estis multetna ŝtato, en
kiu dum longa tempo “nacio" kaj "konfesio” estis samsignifaj, Ĉiu
religianaro agnoskita fare de la Ple^jalta Pordego forniis M nacion M
(turke»: millet), ce kies pinto trovigis eklezia altrangulo (turke:
mille t-ba§i) , kutinie patriarko, samkiel ankorau nun cefepiskopo
Makarios estas civila kaj religia cefo. La unuopaj ,, nacioj n guis
relative autonoman vivon kaj rajtis utiligi sian propran lingvon
en la eklezio, en la lernejoj kaj cn civila justico. Tio radikale
sangigis per la apero de la junturkoj^kaj la revolucio de 19 o 8 . La
junturkoj celis eksplicite turketnan staton kaj unue profitis el la
Unua Mondmilito por sisteme ekstermi la armeno^n en Anatolio. La
milito inter Grekio kaj Turkio en 1921/23 finigis kun la raalgrand-
azia tragedio de la grekoj, kiuj devis malaperi el tiu regiono. La
transformo de Turkio en respublikon kaj modernan staton fare de
Keinal Pasao signifis samtempe la kompletan subpremadon de ciuj ne-
turketnaj civitanoj restantaj en la lando.

Bedaurinde tiu ĉi politiko estas au ignorata aŭ konsiderata kiel ne-
riprocinda, en la politika okcidento. Ekzemple tre populara turista
gvidlibro ( M Baedeker-Autoreiseflilirer 11 , Turkio. 1966 ) ja mencias ke
el la logantaro 9o, 8 % estas turko j , 7 % kurdo j , 1,3 % araboj kaj

o,3 % grekoj kaj ke ekzistas cerkesoj, kartveloj, judoj kaj aliaj,
sed tiuj nombroj estas absolute tro malaltaj , kaj , kroine, aliaj et-
noj ec ne estas menciitaj. Plie, tiu ci gvidlibro minimumigas la
sangoversan ekstermadon de armenoj kaj grekoj jenavorte: !, Post la
limigo de la lando je la hodiaŭ stata teritorio, la nacia unueco
estis, aldone, plifortigita per elmigrado kaj gvidata translogigo
de la grekoj (1,5 milionoj), por kiuj restis nur difinitaj regionoj
(Istanbulo, la insuloj Imroz kaj Bozcaada), samkiel per elpelado de
la armenoj kaj malvastigo de la kurda logregiono unuflanke kaj per
la revenigo de mahometanaj sampopolanoj ( M muhaciroj M ) el Bulgario,
Jugoslavio, Grekio kaj Rumanio aliaflanke (proksimume 1 miliono,
nur dum 193^ - 39i 534.217). Logigitaj en plej diversaj landopar-
toj, la "muhaciroj n estas komplete integrigita^ en la popolo, an-
kaŭ en centra Anatolio. 11 Oni ne scias, cu tie ci pligrandas la ci-
nikeco aŭ la naiveco de la aŭtoro, kiu, per esprimoj kiel "gvidata
translogigo", "elpelado" kaj "rnalvastigo de la logregiono", same
minimumigas hororajojn kiel faris la nazioj parolante pri la rnurda-
do de judoj sub la termino "fina solvo". Estas interese ke la "mu-
haciroj" estas nomitaj almenaŭ maliometanaj sampopolanoj
kaj ne t u r k a j, car inter ili estis centmiloj da mahometanaj
slavoj^ t.e. bosnianoj, pomakoj (bulgar/lingv/aj) kaj makedonoj,
krome cerkesoj eklogigitaj en balkano nur en 1864 kaj dekmiloj da
albanoj kaj tataroj (precipe el Dobrugo), fine malgrandaj grupoj da
grekoj kaj aromunoj. Tio, kion "Baedeker" nomas plena integrigo en
la turka popolo, signifas nur ke Turkio neas al tiuj etnoj cian
rajton pri sia propra lingvo.

En esenca verko, aperinta antaŭ inallonga tempo, trovigas 4o kontri-
buaĵoj de fakuloj pri Turkio, sed same senteblas la kunordiga mano
de la turkaj aŭtoritatoj, kiuj kompreneble ne deziris ke oni legos,
en tia grandioza volumo okaze de la 5o-jara ekzisto de la resjubli-
ko, kiom da ombro falas sur Turkion. Tio plejevidentas en la capi-
tro sub la titolo "Minoritatoj kaj eksterlandanoj", de Liesa Nest-
mann. Jam la kunigo de tiuj ĉi du grupoj en unu capitro estas raal-
serioza, ĉar tio tute misprezentas la situacion: Oni komparas mi-
lionojn da kurdoj, de kohera logregiono, kun malmultaj ekstcrlanda-
noj vivantaj en grandurboj. Same la ĉapitro pri "Grupoj kun aparta
lingva kaj religia statuso" malgustalume prezentas la brutalan po-
litikon de la registaro de Ankaro kontraŭ minoritatoj. Tiuloke la
aŭtorino listigas kurdojn, armenojn, arabojn, nordsirianojn kaj la

3

l

kristanan sirian enlogantaron, same grekojn^ judojn kaj aliajn. Kon-
fuzas n aparta lingva kaj religia statuso 11 , car fakte nur la armeno j ,
grekoj kaj judoj guas certajn minoritatajn rajtojn, ekzemple proprajn
lernejojn kaj gazetaron sialingvajn. La aliaj etnaj grupoj ne havas
tiujn ci n privilegiojn n , tiel ke sajnas ke la autorino volas substre-
ki la diferencon de denaska lingvo. Indikante "proksimume 2,2 rnilio-
nojn ,f da kurdoj si ege kontrastas al ekspertoj pri la kurda situacio
parolantaj pri 7 gis 8 milionoj. Dirante ke la kurdoj vivas en ,f rela-
tive kohera logregiono 11 , n en kiu malpli ol 5o % de la vilaganoj paro-
las la turkan 11 , si prisilentas la genocidon al la kurdoj kaj la kom-
pletan malpermeson de la kurda lingvo en lernejoj kaj en la publika
vivo. !l Malpli ol 5<> % parolas la turkan" estas eufemismo, car en iuj
orientanatoliaj provincoj 9o % kaj pli estas kurdlingvuloj, kaj oni
devus diri ke u malpli ol 5o '/o s c i p o v a s paroli la turkan” • -
La masakrado de armenoj estas tute flanke menciitaj kiel n perdo de
proksiraume 3 milionoj da homoj”. Trovante ankoraŭ^nombrojn pri ara-
boj, sirianoj kaj grekoj, oni poste trovas nur: n Ciuj aliaj minori-
tatoj, la balkanaj popoloj, cerkesoj, tataroj, molokanoj, inalgranda
aro da volgo-germanoj apud Kars kaj la kartveloj ce la orienta mar-
bordo de la Nigra Maro apenaŭ konstateblas kaj iom post iom asirnili-
gas* n ^Tutsimple nia nescio kaŭzas ke ili apenaŭ estas konstatataj,
car ec nur la cerkesoj arapleksas pli ol loo.ooo homojn logantajn en
kelkakaze koraplete cerkesaj vilagoj kaj certe rezistontajn pli lon-
gan tempon kontraŭ la asirailado ol povos tiuj loo volgo-gerinanaj fa-
milioj kiuj enmigris dum la rusa okupado de Kars. - Estas facile kom-
greneble ke kartveloj n hodiaŭ apenaŭ mencias sian etnan apartecon",
car ••••• ili ne rajtas! La aŭtorino nenion diras pri osetoj kaj turk-
menoj, ubihoj kaj karakalpakoj kaj pri la fakto ke la judoj grandpar-
te parolas kastilie (kun du semajngazetoj n La Vera Luz" kaj ?, §alom n ).
Liesa Nestraann nomas la “prohlemaron de la ceteraj minoritatoj n n tik-
la terao 11 , sed sciencisto ne hezitu antaŭ tiklaj temoj. (Temas pri la
libro: n Turkei. Raura und Mensch, Kultur und Wirtschaft in Gegemvart
und Vergangenheit n de Werner Kundig-Steiner, iHibingen/Bazelo, 1974.)

La nombran fortecon de la neturketnaj grupoj en Turkio inontras la
konsisto de la turkia laboristaro en okcidenta EŬropo. Ciuj minori-
tatoj de Turkio estas tro reprezentataj, car preeize ilia logregionoj
estas plej multe neglektataj, kio puŝas ilin al elmigrado. n Kurda Se-
majno 11 en Bochuin (Rur-regiono, FRG) , en 1975 * evidentigis ke multaj
n turkaj n studentoj estas kirrdoj. En multaj familioj de eksterlanaaj
laboristoj el Turkio oni parolas nur cerkese, arabe, aramee aŭ laze,
kaj en FRG okazas ke turkaj instruistoj staras antaŭ gelernantoj ne
scipovintaj unu solan turkan vorton antau la unua lernotago!

Preciza kaj kompleta superrigardo pri la etnaj minoritatoj de Turkio
bedaŭrinde ankoraŭ ne estas verkebla, car nek la turka registaro sta-
rigas ekzaktajn tiutemajn statistikojn nek privataj esploroj eblas.

Gis 1965 tuta orienta Anatolio estis arme-zono rie vizitebla. Nun ja
eblas tien vojagi, sed ankoraŭ pluraj esploristoj estis ellandigitaj
pro intensaj kontaktoj kun la logantaro kaj pro enketoj pri la etna
kaj lingva diverseco. Ni, do, provos skizi la situacion per tri ek-
zemploj de regionoj al ni malpli supraje konataj 2 Istanbulo, la ok-
cident-turkia regiono de Kŭjuk-Menderes kaj la orientanatolia regiono
de Tur-Abdin. Fine invitos al diskuto koncizajo pri tuta Turkio.

ISTANBULO

Bizanco, Konstantinoplo, Stambulo, Carigrado, Miklagardo kaj kiel ajn

nomigis Istanbulo - gi ciam estis multetna urbo, kiun karakteron

gi konservis ĝis hodiau kun siaj 4 milionoj da enlogantoj. En gi vi-
vas la tri solaj oiiciale agnoskitaj minoritatoj: grekoj, armenoj kaj
judoj t krome anoj de ciuj aliaj etnoj de Turkio.

4

LA GREKOJ

Lau la traktato de Lausanne ( 1923 ) estis tolcrataj nur la grekoj en
Istanbulo kaj sur Princaj Insuloj, situantaj antau la urbo, kaj sur
Imroz kaj Bozcaada, dum ciuj ceteraj grekoj dc Turkio estas translo-
kitaj al Cirekio. Istanbulo ankorau nun estas la sidejo de la orto-
doksa patriarko kaj de pluraj grekaj episkopoj, sed la nombro de la
grekoj inter 1955 kaj 197o malkreskis dc Bl.ooo gis 2o.ooo kaj fine,
post la krizo pro Cipro^ atingis nivelon sub lo.ooo. Tamen, formale,
ankorau ekzistas greka cefepiskopejo kun 37 parohoj kaj 5& pregejoj.
Krome, en Ye§ilkoy (iam San Stefano, konata pro la packontrakto de
1878), en europa Turkio, ankorau rezidas episkopo. Tiu ci diocezo
enhavas nur kvin parohojn, al kiuj apartenas kvar grekaj lernejoj.

La azia parto de Istanbulo formas apartan grek-ortodoksan diocezon
gvidatan de metropolito f kiu rezidas en Kadikoy. La metropolito ha-
vas la titolon M de Kalcedono 11 meraorige pri la 4-a generala koncilio
de la jaro 451* Tiu ci diocezo ampleksas lo parohojn.

Tria diocezo trovigas antaŭ la urbo, sur la Princaj Insuloj. En ties
sidejo Chalki estis gis 1971 la teologia altlernejo, kiun fermis la
turka registaro. Tie troveblas anlcoraŭ kvar parohoj kun kvar lerne-
joj kaj kelkaj monaliejoj.

Serĉanto de tiuj grekaj pregejoj renliontas obstaklojn: Ofte ili es-
tas apenaŭ konataj inter la mahometanaj najbaroj, kaj kutime ili
kasigas ie en malantaŭaj kortoj au raalantau la fasadoj de cefaj
stratoj. Generale trafas ankorau nun tio, kion la protestanta teolo-
go Heinrich Gelzer skribis, cirkaŭ 19oo, en sia libro M Geistliches
und Weltliches aus dem tiirkischen Orient 11 : 11 • • .. • krom la oficiala

turka mondo . ekzistas dua, la kristana Konstantinoplo, kiun la

normala vojaganto en Proksima Oriento apenaŭ aŭ tute ne notas. La
kvartalojn de la grekoj kaj armenoj, M Phanar M kaj M Kum-Kapu M , la
vojaganto tute ne eniras aŭ trarapidas ilin, kaj taraen tie ci vi-
deblas, apud la oficiala turka mondo, malnova-kristanisma niondo de
Proksima Oriento, kiu estas apenaŭ malpli interesa kaj kiu havas
sendube pli grandan estonton . 11 Gelzer eraris en tiu ci prognozo.

La estonto, jam malmultajn jarojn post la eldiroj de Gelzer, al-
portis morton kaj detruon al centmiloj da kristanaj grekoj kaj ar-
menoj•

L A ARMENŬJ

En 1972, oni taksis ke vivas ankoraŭ proksimume 60.000 armenoj en
Istanbulo. Ilia patriarko Snork Kalustian rezidas en Kumkapi, kie
lin vizitis papo Paŭlo la Sesa en 1967 *

Tra la tuta urbo, ankaŭ norde de la Ora Korno, trovigas pli ol 3o
armenaj gregoriaj pregejoj kaj 15 de la katolikaj^armenoj ligitaj
kun Rorao (kiuj havas cefepiskopon en Istanbulo). Gis 1928 tiu ci
urbo estis la sidejo de la katolika patriarko de la arrneno j, kiu
tiam transiris al Bejruto. Laŭdire, ekzistas 6.000 armenaj katoli-
koj, pri kiuj okupigas sep pastroj kaj sama nombro da "mehitaris-
toj M , anoj de armena ordeno.

Pluvivas armenaj lernejoj, du armenaj taggazetoj kaj pluraj semajn-
gazetoj•

LA JUDOJ

Temas en la plej multaj kazoj pri posteuloj de la judoj forpelitaj
en 1492 el Hispanio. Ili konservas gis nun sian tiuepokan kastilian
lingvon kaj utiligas gin en siaj sinagogoj, lernejoj kaj presajoj.
Niatempe aperadas du sefardaj semajngazetoj ( M La Vera Luz M kaj
M Salom M )• Tamen, jara en 1937 G. Farhi konstatis ke tiu lingvo estas
forte influata kaj rainacata de la franca lingvo.

111 ^

TNA KONSISTO DE
Ŭ9ŬK- MENDERES -

C SUDORIENTE DE IZMIRO)

VI

REGIONO

IM

Sidejo de la
distrikta aaministracio

Q subdistrikta
limo de la esplorata regiono

La skizon faris d-ro Willi J. Eggeling (universitata instituto
pri geografio, Wuppcrtal) lau siaj propraj esploroj eii 1971*

10 km

Ltna konsisto de la vilagoj:

O diversa,

• laudire nur turkoj,

G precipe muliaciroj el Jugoslavio,
A ,f turkmenoj,

,f cerkeso j ,

□ grandparte poinako j ,

■ konsideririda nombro da negro j ,

O eksnomauaj "Viiruk^-oj ,

♦ precipe kurdoj.

01

6

LA CETERAJ KRISTANAJ GRUPOJ

- ;

Car en Istanbulo ankorau konatas 217 kristanaj pregejoj, en kiuj oni
celebras diservojn, eblas certa superrigardo pri kristanaj grupoj.
Krom pregejoj de okcidenteŭropaj eksterlandanoj trovigas katolika
bulgara pregejo kaj tri siriaj pregejoj (pli kaj pli da enlogantoj
de orienta Anatolio venadas al Istanbulo). En tiuj ĉi diservejoj de
la okcident-siria-jakobita rito oni predikas en kvar lingvoj: turke,
arabe, kurde kaj nov-aramee. Inter la argento- kaj oroforgistoj es-
tas multaj parolantoj de la nov-aramea lingvo. Ankaŭ la orientsiriaj
haldeoj, ligitaj kun Romo, kaj la maronitoj havas siajn pregejojn en
Istanbulo, same la ortodoksaj kartveloj. - La situacio de tiuj ci
kristanaj grupoj estas malfavora, car la laika legdonado kaj la for-
ta vigligo de la tuipka islamo diskriminacias ilin. La sinteno de mul
taj turkoj estas malauiika kontraŭ tiuj kristanoj : En septembro 1955
plebo, furioziginta,pro la Cipro-krizo, trarabis pli ol 5o pregcjojn
komplete detruante 14 el ili kaj difektante 39*

ISLAMAJ GRUPOJ

* %

Car turkeco kaj i^liamo jtiam estas identigataj kaj car la turka estas
la sola instrulingvŭ* ne estas fareblaj ekzaktaj indikoj pri la ne-
turka anaro de islamo. Elcspertoj kiel la turkologo kaj geografo Will
J. Eggeling taksas ke en Istanbulo vivas pluraj centmiloj da kurdoj ,
kaj li konstatis aiikau konsiderindajn arojn da cerkesoj, pomakoj, la
zoj, albanoj, turkmenoj kaj tataroj.

L A KUpUK“MEIMDER ES-REGIONO

Pri tiu ci regione, kiu ampleksas la distriktojn (turke: ilce) Tor-
bali, Bayindir, 0demi§, Tire, Sel^uk kaj Kiraz, ekzistas doktoriga
tezo de Willi J. Eg ; geling ( n Beitrage zur Kulturgeographie des Kli^ŭk-
Menderes-Geb.iete%, ĴBochum, 1975)? kiu - lorom faktoroj de koloniado
kaj agrikulturgeografio - unuan fojon priskribas la etnan situacion
de nuntempa okcidentanatolia regiono.

Gis 1922 tiu tcritorit) estis logata precipe de grekoj^ kiuj poste
fugis aŭ estis forpelitaj aŭ murditaj. En iliajn vilagojn venis ai-
vers-etnaj grupoj el ekonomie malpli favoraj orientaj regionoj dc
Turkio, kaj poste muhaciroj - precige el Bulgario kaj Jugoslavio -
estis lokitaj en tiun ci regionon, car ankoraŭ ne estis reatingita
la popoldenseco de la greka epoko. En 197o raontrigis jena etna pro-
porcio : '

turkoj

150.000

46,5 %

muhaciroj el Grekio, Bulgario,

Ĵugoslavio kaj Albanio

54 •000

16,7 %

eksnomadaj ,? Yuruk n -oj

49 •000

15 ,o %

kurdoj (ŝijaistoj!)

32.000

9,9 %

ĉerkesoj (el Kaŭkazo)

lb .000

5,o %

turkmenoj

15•000

4,7 %

negroj kaj ciganoj

7 • 000

2,2 %

sume proksimume

323 «ooo

-?L

(Komparu la skizan mapon pri la etna konsisto de la Ku^uk-Menderes-
regiono en pago %•)

7

I_A TUR-ABDIN —H EGIONO

Depost la reraalkovro de la novararaea lingvo en la 19-a jarcento
aperis amaso da literaturo pri tiu ci ankoraŭ vivanta branĉo de
la araraea (la gepatra lingvo de Jesuo). Kelkaj novaj esploroj eb-
ligas al ni determini grandan parton de tiuj vilagoj, en kiuj es-
tas parolata la novaramea (nomata same novsiria kaj asiria. La
plej raultaj enlogantoj estas du-^ tri- aŭ eĉ kvarlingvaj, ĉar ĉi-
regione ofte kunvivas en la vilagoj parolantoj de la novarainea,
de la kurda kaj de la araba kaj car aldonigas la aŭtoritate uzata
turka lingvo. Centro de la novaramea lingvo estas la urbeto Midyat,
ĉirkaŭ kiu troveblas tuta aro da tiulingvaj vilaĝoj. Krome ekzistas
parolantoj de la novaramea lingvo ankaŭ en Ankaro, Istanbulo, Mar-
din, Diyarbakir, Elazig, Malatya kaj Adiyaman.

CETERE

Post la kurdoj, kiuj estas 7-8 milionoj kaj havas malgraŭ sia
korapakta teritorio absolute nenian etnan rajton, rangas la araboj.
Car ankaŭ la limigo de Turkio al Malgranda Azio ankoraŭ estas tie
4oo.ooo araboj f precipe apud la turka limo kun Sirio kaj Irako kaj
ce Iskenderun (kiu nur en 1939 el franca okupacio revenis al Tur-
kio). La situacio de la araboj egalas tiun de la kurdoj: La ofici-
ala lingvo estas la turka, la araba skribo estas malpermesita, jam
en la elementa lernejo oni instruas ekskluzive turke.

La ceteraj minoritatoj estas interesaj kaj multfacetaj, kvankam
malpli konataj. Sub la vidpunkto de turismo Turkio agnoskas la ek-
ziston de 55#ooo kartveloj sudokcidente de la Malgranda Kaŭltazo,
apud la turk-soveta limo. Post 1945 Sovetunio plurfoje postulis ĉi
tiun regionon logatan de kartveloj, fine tamen rezignis. Krome ek-
zistas proksimume 5o.ooo lazoj (t.e. maliometanaj kartveloj), ka^ ja
multe pli ol loo.ooo cerkesojn oni trovas. Kontraŭe al la indigonaj
kartveloj kaj lazoj, la cerkesoj enmigris nur post la rusa konkero
de la okcidenta Kaŭkazo. Ne pretante submetigi al la rusoj ili ekde
l86l elraigris centmilope, el kiuj apenaŭ duono transvivis malsaton
kaj epidemiojn. De tiam oni trovas ilin en la tuto de la iama Oto-
raana Regno, ec en Sirio, Jordanio kaj en la balkana duoninsulo. Iom
koncentritaj ili ankoraŭ estas apud Balikesir kaj Bursa, kaj la ali-
aj estas dissernitaj tra tuta Turkio kaj tiel forte rainacataj de asi-
milado. - La ubihoj, venintaj en Trukion kun la cerkesoj kaj eklog-
intaj precipe apud Izmit, same kiel cecenoj kaj osetoj preskaŭ tute
raalaperis inter cerkesoj kaj turkoj. En nur du vilagoj oni ankoraŭ
parolas ubihe. - Albanoj vivas relative dense ce Adapazari, sed es-
tas troveblaj ankaŭ dise tra la tuta lando, simile bosnianoj kaj po-
raakoj. Samon oni devas konstati koncerne la tatarojn venintajn de
Krimeo kaj el Dobrugo dum preskaŭ unu jarcento.

Dum Turkio ne ebligas liberan sindeklaron pri etnaneco kaj ne per-
mesas gepatralingvajn lernejojn, nur jen kaj jen iuj regionoj kona-
tigos el la vidpunkto de sia etna strukturo. La ankoraŭan premegon
kaj la memoron pri la masakroj de 1915 same kiel pri la kurdaj ri-
beloj de la 2o-aj kaj 3o-aj jaroj atestas la fakto, ke dekmiloj da
logantoj de la raontaroj sentas sin kristanaj armenoj, kiuj tamen
dum 6o jaroj, almenau en publiko, inalkonfesas siajn etnanecon kaj
religion por povi vivi sen esti diskriminaciatajl Se Turkio volas
pliligigi kun la EŬropaj Komunumoj, gi devas tutvaste en okcidenta

kaj centra Europo raspondi plenhoneste la tiklan demandon koncerne

la etnajn minoritatojn en Turkio .

Rudolf Grulich

8

REZOLUCIO PRI TURKIO

La 7-a kongreso de A*I*D*M,L.K. kunveninta en Chatillon, Aosta Valo,
Italio, 23 -a - 25 -a de julio 1976 , studinte la raporton kaj la doku-
mentojn koncerne la kurdan popolon en Turkio,

KONSIDERANTE la artikolojn 37 gis 44 de la Traktato de Lausanne

de 1923,

pr± la garolado farita la 23-an de januaro 1923 de Ismet
Inonu, cefministro de Turkio, en la konferenco de Lausanne,
en kiu li deklaris ke la Respubliko Turkio^ estas logata de
du popoloj, la turkoj kaj la kurdoj kaj ke tiuj ci du po-
poloj kune regas la Respublikon,

ke la kurda popolo en Turkio, kies ekzisto kaj, do, rajtoj
estis tiel agnoskitaj fare de la registaro de Ankaro antaŭ
la internaciaj instancoj, nuntempe ne estas agnoskata fare
de la registaro de la Respubliko,

ke la kurda popolo formas en Turkio subprematan komunumon
sur kultura kaj etna kampoj,

ke la regionoj^ en kiuj la kurdoj estas majoritataj (ori-
enta Turkio), sajnas esti submetitaj al politiko de eko-
nomia ne-evoluado kaj de kultura asirailado,

solene la legitimecon de la aspiroj de la kurda popolo en
Turkio cele al agnoskigo kiel unu el la du cefaj etnoj de
la Respubliko kaj por gui ciujn tiurilatajn rajtojn,

la registaron de Ankaro:

konforraigi al siaj propraj deklaroj de 1923 antaŭ la Kdn-
silantaro de la Ligo de Nacioj,

ĉesigi la politikon de kultura asimilado, de nacia subpre-
raado kaj de ne-evoluado praktikatan kontraŭ la kurdojn,

agnoski la kurdojn kiel unu el la du ĉefaj popoloj de la
Respubliko kaj respekti iliajn kulturajn, etnajn kaj de-
mokratajn rajtojn legitimajn,

precipe malfermi lernejojn kiuj instruos en la kurda ling-
vo en la regionoj de kurda pliraulto kaj perraesi ci-lingvajn
publikigajojn.

(Koncerne kurdojn estas deciditaj, dum tiu saraa kongreso de A.l.D.M.L.K.,
rezolucioj direktitaj al la registaroj de Irano, Irako, Sirio, Azerbaj-
gano kaj Kartvelio postulante esence la saraon: plenajn lingvajn kaj kul-
turajn rajtojn kaj ties korapletan efektivigon favore al la kurdoj. La
kongreso, per aparta rezolucio, esprimis sian kontentecon al la Arraena
Soveta Socialisraa Respubliko pro la agnosko kaj realigo de la rajtoj
de la kurdoj.)

KELKAJ NOMBROJ PRI TURKIO

TERITORIO: 780 .576 kvadrataj kilometroj (el kiuj 23«623 en Europo),

ENLOGANTOJ : proksimume 39 milionoj (el kiuj 8,5 % en Europo),

DENSECO: 5o,l personoj en ĉiu kvadrata kilometro,

ANALFABETECO : 4o %, POPOLKRESKADO : 2,4 % ĉiujare,

EKSPORTAJOJ : fruktoj, kotono, tabako, kromo- kaj kupro-ercoj, best-
produktajoj,

GRANDAJ URBOJ: Ankaro (kun antaŭurboj: 1«553»897 )i Istanbulo (2.376.296/
3.135.345), Izmiro (59©.997/819- 276 ), Adana (383.646),
Bursa (3l8.2o9), Gaziantep 4275»ooo).

MEMORIGANTE

KON STATANTE

SUBSTREKAS

PETAS

♦

Sanikiel la turka popolo, tiel ankaŭ la armena kaj la kurda popoloj
havas la rajton je propra stato,

Durn la pasinto, la turka ŝtato senigis tiujn ĉi du popolojn ^e tiu
ci rajto pri sindeterminado kaj praktikis subpremadon kontrau tiujn
ci popolojn same kiel kontraŭ aliajn popolojn de Malgrandazio, per
kio la kurdoj estis reduktitaj je kelkaj milionoj kaj la armenoj ec
gis regiona ininoritato kaj per kio certaj popoloj, kiel la asiroj,
estis preskaŭ ekstermitaj.

Se Turkio, per violenta starigo de turka subŝtato en Cipro, kie la
turkoj formas nur nekoinpaktan rainoritaton, celis federaciigon de
Cipro, oni devas konsekvence, kaj pli prave, postuli de Turkio fe-
deraciigon per kreo de kurda kaj de armena substatoj, el kiuj ci-
lasta devus esti malfermita por armenaj elmigrintoj• Per tio, Tur-
kio povus kontribui al la rajto pri sindeterminado de la popoloj
kaj, precipe, montri ke ne nur la komunisraa Sovetunio, sed ankaŭ
la pluralisma okcidento kapablas doni al la armenoj, tiu malnova
unuaranga kulturpopolo, substaton.

(Sekvas subskriboj de universitataj profesoroj, advokatoj, politi-
kistoj kaj aliaj kulturagantoj el Francio, FR Germanio, AŬstrio,
Kanado, Italio, Svisio.)

Tiuj kiuj pretas subteni la ci-suprajn postulojn, sendu tiusencan

deklaron al. Bureau des Nations EuropSennes sans Etats

13 rue Hobbema, B - lo4o Bruselo

Galoust Khan Pilossian

Residence Port Sud, 27 avenue Magellan
F - 91630 Breuillet .

********************************************************************

SLOVENA SOLIDARECO

n Ligo de societoj por internacia lingvo esperanto de SR Slovenio

L E T E R 0

al la Solidareckomitato por la rajtoj de la slovena kaj kroata mino-
ritatoj en AŬstrio kaj al la organizoj de esperantistoj en AŬstrio.

Ligo de societoj por internacia lingvo esperanto de SR Slovenio de-
cidis dura sia eksterordinara jarkunveno, kiu okazis la 13 -an de no-
vembro en Ljubljana, esprimi sian subtenon por la batalo de la Soli-
dareckomitato kaj ĉiuj progreseraaj fortoj en Aŭstrio, kiujn tiu ko-
raitato kunligas por rekono kaj deinokratecaj rajtoj de la slovena kaj
kroata minoritatoj en AŬstrio.

Ni estas konvinkitaj, ke tiu batalo ne estas nur batalo por la raj-
toj de tiuj du minoritatoj, sed ke teraas pri la rajtoj de ciuj mino-
ritatoj en EŬropo kaj en la mondo. Ec - ke daŭras batalo^kontraŭ

la restaĵoj de por ni eĉ tro konata fasisrao - kontraŭulo de ciaj de-
mokratecaj homaj, popolaj kaj horaaraj rajtoj. Tiu reviviga provo de
germana naciismo atentigis je tia dangero kaj levigis solidarecan
ondon de progresemaj fortoj en Aŭstrio kaj en tuta EŬropo. A1 tiuj
fortoj aligas ankaŭ ni esperantistoj - batalantoj por rekono kaj li-
bera evoluo de ĉiuj nacioj^kaj naciecoj kaj iliaj lingvoj, por libe-
ra reciproka interkomprenigo sen diskriminado.

Samtempe ni alvokas ĉiujn organizojn de esperantistoj en AŬstrio, ke
ili aligu al la solidareckomitato kaj per sia laboro subtenu kaj pli
largigu unuecan fronton de la progresemaj fortoj por paca kunvivado.

1Q

IMEKREEDIIMDE,

SENPERSPEKTIVE

Kvankam tiu ci informilo neniel celas trakti aferojn de la Esperanto-
rnovado, ŝajnas neeviteble ci-foje okupigi pri okazintajoj dum la 6l-a
Universala Kongreso de Esperanto en Ateno, Grekio, 31.07. - 07*08.76.

Car en rilatoj inter la esperantistoj kaj la aktivistoj de etnaj rai-
noritatoj evidentigis unu - eventuale la cefa - inalsano de la adeptoj
de la Internacia Lingvo: la niallargega horizonto de multaj esperant-
istoj, kiu permesas al ili vidi nur unu solan lumeton, sian amatan
Esperanton. Tiuj ci homoj taksas sin kaj siajn f, kunbatalantojn n tiel
fortaj ke ili kredas ke ili povas rifuzi koaliciojn kun veraj samide-
anoj (eventuale tute ne scipovantaj tiun ci lingvon). Koalicio, kom-
preheble signifas kunlaboradon, kompromisadon, klopodadon pri realigo
de siaj propraj celoj kaj^de tiuj de la koaliciano. Kiajn revojn ha-
vas tiuj esperantistoj?! Cu ili tute ne konscias pri sia malgrandega
nombro, pri sia terura financa malforteco, pri la raanko preskaŭ abso-
luta de rilatoj al influhavaj politikistoj?

Nu, jen kio okazis:

Kiel reprezentanto de AIDMLK mi estis petinta la estraron de Univer-
sala Esperanto-Asocio (UEA) pri permeso starigi informbudon en la halo
de la Atena kongresejo, tie distribui faldfoliojn kaj, kadre de la UK-
programo, organizi fakkunvenon de AIDMLK. La estraro estis konsentinta^
kaj mi instalis tablon, elmetis numeron 13 de ETNISMO, la konatan orang-
koloran faldfolion ,r Pri la rilatoj inter la lingvoj de etnaj minorita-
toj kaj la internacia lingvo Esperanto", la statuton de AIDMLK, skizon
gri tiu sama asocio kaj (kun indiko de vendoprezo de 22 drahmoj) la
jus antaŭe aperintan 12 -pagan kajereton n Etnaj problemoj en sudorien-
ta EŬropo n (vidu la ci-apudan atentigon) kaj pendigis tri afisojn.

Jam la unuan aŭ duan kongrestagon min surprizis la subita malapero de
la skatolo enhavanta la kajereton pri sudorienta EŬropo. La Loka Kon-
gresa Komitato (LKK) estis forpreninta gin, car - laŭdirei - oni ne-
nion rajtis vendi en la kongresejo senkoste disponebligita fare de la
kornpetenta ministerio. Strange tamen ke cirkaŭ mi daŭris, ec plivigli-
gis la komercado: Diversaj kongresanoj vendadis librojn, diskojn, me-
dalionojn k.s. ... Nu, naive mi submetigis al la "ministeria ordono"
kaj subtabligis la stokon. La publiko verve prenadis ekzemplerojn de
la senkostaj preflajoj.

La granda ŝoko trafis min merkredon^ la 4 -an de aŭgusto, kiam mi ma-
tene konstatis ke unu el la tri afisoj estis malaperinta kaj ke la
LKK-prezidanto Miggas estis propramane, kiel mem diris, forsirinta

gini Kiam la prezidanto de UEA estis riprocinta al Miggas la misfa-
ron, tiu ĉi volis rependigi la afison (acigintan pro plurobla falda-
do), kion mi ne akceptis volante eviti la publikan humiligon de tiu
misinto kaj seriozajn malagrablajojn kontrau UEA. La sola argumento
de Miggas estis la atentigo pri la ekzisto de minoritatoj, precipe
makedonoj, en Grekio. Sed ••••• en la forsirita mapo mankas cia in-
diko de minoritatoj en tiu stato! (La kajereto evidente klare mencias
ilin.)

Ankaŭ aliaj LKK-anoj esprimis sian "prudenton" koncerne la minorita-
tan problemaron en Grekio.

La prezidanto de UEA, nome de la estraro, skribe esprimis senrezer-
van bedaŭron pri la ekesto de tiuj incidentoj, substrekis ke LKK ha-
vis nenian rajton malhelpi la informadon de AIDMLK, kaj pardonpetis
pro la malfacilajoj.

Sed, bedaŭrinde, la ĉapitro daŭras:

La fakkunsido de AIDMLK, vendredon, la 6-an de aŭgusto, pri n La si-

11

ETNAJ PROBLEMOJ EN

SUOORIENTA EŬROPO:

EN OOBRUGO,
GAGAŬZOJ
EN MOLDAVIO,
RUTENOJ EN
VOJVODINO

1976

tuacio de la etnaj rainoritatoj en sudorienta Europo 11 (proksinrurae J>o
personoj, 9o rainutoj, sub gvido de Renato Corsetti, itala AIDMLK-
sekcio) donis okazon al erainenta bulgara esperantisto, Hristo Gorov,
iorn krude prezenti la ideojn de marksisto-leninisto pri la etna pro-
blemaro. En la diskuto, kiu sekvis mian enkondukon, tiu Gorov ripro-
cegis plej akre ke kongresanoj en Ateno kritikas la registaron de la
gastiganta lando* Li gostulis ke tiuj kritikantoj turnu sin same kon-
traŭ okcidenteŭropaj statoj, kaj, kulmine, Gorov rekomendis al ĉiuj
turkoj vivantaj en Bulgario tf reiri tien, de kie ili venis 11 , se ili

ne plu kontentas pri la cirkonstancoj en Bulgario ! - Evidente, tiu
delegito de Bulgara Esperantista Asocio ne konas liberan opini-es-
primadon, kiu tute nature inkluzivas kritikadon pri ciuj aspektoj de
la homa socio. Li neniel koraprenas la intiman interligitecon de la
luktado de etnaj minoritatoj kaj de la klopodado pri enkonduko de la
Internacia Lingvo* Li estas tiraige senscia pri la agado de AIDMLK
kaj de tiuj malmultegaj esperantistoj agantaj ci-kampe kaj radikale
kritikantaj la^registarojn de ciuj statoj diskriminaciantaj kiun ajn
etnan grupon* Cu, fine kaj sume, tiu Gorov povas ne scii ke tiuj nun-
epokaj turkoj (kaj aliaj) tute ne enraigris en Bulgarion, sed ke ili
estas la posteuloj de turkaj invadintoj de antaŭ multaj jarcentoj?

- Felice ke alraenaŭ la ceteraj diskutintoj montris fundamentan kom-
prenon pri la probleraaro de etnaj rainoritatoj!

Sed, bedaŭrinde, la ĉapitro daŭras:

D-ro Pol Denoel, estrarano de UEA, prezentis jenan PERSONAN DEKLARON:

n Kiel ĉiu esperantisto rai estas kontraŭ ĉia vera lingva diskriminacio
kaj estas konvinkita, ke nur Esperanto prezentas la generalan solvon
por forigi tiun diskrirainacion.

Mi tamen konvinkigis, ke en pluraj ŝtatoj ne temas pri pure lingva
problemo, kaj ke ne lingva diskriminacio kaŭzis sociajn aŭ politikajn
problemojn, sed ke batalo por sociaj kaj politikaj problemoj tre ofte
utiligas aŭ revivigas lingvajn kontestadojn, kiel unu elementon de
sia armilaro.

Ofte, laŭ mia konvinko, la problemo^j pri etnaj rninoritatoj prezentas
politikan karakteron, kiu ne akordigas kun la neŭtraleco de UEA. Mi
devas atentigi la Estraron pri la dangero, kiu minacas la raovadon,
se la glitado de la nura defendo de Esperanto al aktiva defendo de
la etnaj rainoritatoj pligravigos:

■ Landaj Asocioj de tiuj ŝtatoj kun rainoritata(j) problemo(j) riskos
fronti internajn disputojn*

A

■ UEA ricevos la kroman taskon arbitracii tiujn konfliktojn, ec se
gi rifuzos mem preni partion (starpunkton) en tiuj problemojĵ

■ Ni forte liraigos aŭ raalutilos nian lukton por Esperanto ce unuopaj
ŝtatoj aŭ mondregionaj instancoj, ofte per la nura menciado de tiuj

problemoj.

■ Ni devas timi ripetadon de la tiurilata incidento dum la Atena UK.

■ Kalkulante, ke la protagonistoj de la defendo de minoritataj raj-
toj estas sufice priokupataj triumfigi sian regionan lingvon, mi
dubas cu nia enmiksigo en tiajn problemojn aŭ nia engagigo en la
enŝtatajn aŭ interŝtatajn kverelojn alportos gravan profiton sur
la tereno de la disvastigo de Esperanto.

P. Denoel
estrarano de UEA.

Ateno, dum la 6l-a UK de Esperanto. (1976)"

Ĉu vere Denoel, Gorov, Miggas kaj la plimulto de la Komitato de UEA,
kiu rifuzis akcepti rezolucion mildayorte atentigantan pri la neceso
respekti la minoritatajn rajtojn, - cu vere tiuj esperantistoj ne vi-

13

das la donkiĵotecon de sia konduto? Kiel ili sukcesas pledadi fa-
vore al internacia lingvo neŭtrala , se ili samtempe akceptas sub-
preraadon de rnilionoj da horaoj parolantaj denaske alian ol la ŝta-
tan lingvon? Kial tiaj homoj ne siraple adoptas kiun ajn "nacian 11
lingvon kiel interŝtatan? Kiun sencon havas defendi la grekan, la
bulgaran, la francan kaj la aliajn, se tamen centojn da lingvoj
tra la tuta raondo oni rekte aŭ ruze forigas el ĉiuj oficialaj ri-
latoj? Kiu stato tiora subtenadas la Esperanto-raovadon ke la espe -
rantistoj devus havi konscienco-problemojn kritikante, atakante

tiun staton pro gia lingvo- kaj kulturpolitiko? Senkosta kongre-
sejo, inter 6«ooo kaj lo.ooo bulgaraj esperantistoj, mizeraj sub-
vencioj, gentilaj honorvinoj, merabreco en honora koraitato ktp.ktp.
neniel trorapu nin: La registaroj de niaj kapitalisraaj, socialismaj,
eksterblokaj k.s. statoj absolute ne kontribuas al la esenca antaŭ-
enigo de nia afero! La Intemacia Lingvo ne pereis pro Stalin, Hit-
ler kaj Salazar kaj sarae ne pereus sen tiuj kelkakaze ofendaj almo-
zoj de niaj registaroj. Sed la aktivuloj esperantistaj povas perdi
sian kredindecon, sian moralan krediton en la publiko neesperantis-
ta, se ili parolas per fendita lango, se ili ne havas la kuragon
inter si raem diskuti iujn el la fundamentaj problemoj de la respek-
tivaj landoj, se ili ne konscias pri la regionaj raaikoj de la tut-
monda lingvo-problemo!

Sajnas neeviteble ke ĉiam reaperadas la fatale nebula termino n neŭ-
traleco 11 . Estus kompreneble se esperantisto, organo de la Movado ne
volus starpunkti pri religiaj demandoj, pri la kverelo inter Cinio
kaj Sovetunio aŭ pri la esencajoj de raarksismo, jes ja. Tamen neniu
el tiuj neŭtralistoj kapablas ekspliki kiel oni povas resti indife-
renta antaŭ la fakto de malpermeso de oficiala kaj plena uzado de
tiom da lingvoj, denaskaj esprirailoj de tiom da homoj.

Se tia ĉi spirito regas en la Esperanto-movado, facile kompreneblas
ke la raporto pri la AIDMLK-kunsido en Ateno malaperis eĴ. inter la
manuskriptoj por la Internacia Gazetara Servo, cu ne?

A A

Cu tiun profundan negativecon korapensas la aktivajoj de la pli ju-
naj esperantistoj? Jen la "Ekstera Rezolucio 11 de Tesaloniko:

if l. La 3^-a Kongreso de Tutmonda Esperantista Junulcira Organizo

okazinta en Tesaloniko traktis la ĉefteraon ,f lingvo kaj socio M .

La Kongreso opinias, ke la probleraoj de lingvo kaj socio ne
estas disigeblaj, car lingvo estas unu el la esence fundamen-
taj iloj en la socia disvolvigo kaj kultura evoluo. Tial ke
interne ae statoj multaj naciaj malplimultoj baralctas por dau-
ra ekzisto kaj evoluo de sia propra lingvo kaj kulturo, TEJO
plene subtenas tiujn strebojn.

2. La Kongreso salutas la kunvenon de AIDMLK, kiu celas la solvon
de tiuj probleraoj.

3* TEJO notas la partoprenon de TEJO-delegacio en la koraisiono de
EJSA, konscias pri la graveco de la problemoj traktitaj en ties
dokuraento kaj konsideras estontan kunlaboron.

4. Pro la fakto, ke TEJO kongresas en Grekujo, akceptota kiel deka
membro-ŝtato de la EŬropa Komunurno, TEJO konstatas, ke nun en
la EŬropa Komunumo ekzistas sep oficialaj lingvoj, kaj post la
aligo de Grekujo ili estos ok} tial TEJO forte rekotnendas al
la instancoj de la Europa Komunuino kiel eble plej baldau enkon-
duki la neŭtralan internacian lingvon Esperanto kiel la duan
oficialan lingvon por ciuj merabro-stato j . ,f

Espereble la junaj esperantistoj aktive batalos kontraŭ ĉiun ling-
van diskrirainaciadon forĵetante la apenaŭ kamuflitan senperspekti-
vecon de la pliaga pliraulto. * u Tn

14

NENIIGITA
KIEL POPOLO

GROENL ANDANO: SAMECO IĜIS
ABOMENINDA KAJ HUMILIGA

^\L^3^XIVIE^3 La d anei eduka sistemo

estingos, en ne tro longa
tempo, cion kio nomigas
groenlandaj lingvo kaj
kulturo. Tiam la groen-
landa popolo cesos ekzis-
ti kiel popolo. Tion oni
nomas aliloke genocido.

Angmalortoq Olsen, ĉef-
fakturisto de la koope-
rativo Sipeneq, Holsteins-
borg, 3 e ^egas sian opi-
nion ne sukeritan en
la vizagon de danaj
politikistoj kaj ad-
ministristoj.

Ni devas havi merare-
gadon. Tiel baldau
kiel eble* Ec se tio
farigos senfine mal-
facila gor ni - pre-
cipe car niaj rezer-
voj estas preskaŭ
fordonitaj.

Sed li ne scias ĉu
plibonigos. Nnr ke la
situacio hodiaŭ estas
netolerebla.

Parlamentano Lars Emil Jo-
hansen donas, en postskripto,
pli profundan respondon: La gro-
enlandanoj povas evolui reale nur
se ili raem planas sian evoluon, mera
donas al gi enhavon kaj signifon* Tiel
ni povas ataki la problemojn kiuj es-
tigis la regado de malproksime• Groen-
landa identeco, lingvo kaj kulturo ne
nur devas esti uzataj en la malgrandaj
hejmoj, sed devas havi la centran lokon
en la adrainistrado kaj la politika pla-
nado.

Sed Gr^nlands Tekniske Organisation
/la Teknika Organizo de Groenlando, GT07
ne opiniis sia tasko instrui groenlandanojn. Gi estas eble la plej
perfekta, ne sanceligema teknokrata aparato en la reglando, kiun oni
devas demandi ĉiufoje kiara oni intencas fari strekon sur peco de pa-
pero. GTO estas pure koloniiga instrumento, skribas la aŭtoro. (*)

La Organizo signifis multon por la konstruo de la fizika, raateria flan-
ko de Groenlando, por danaj raetiistoj kaj industrio. Sed gi signifis

Holsteinsbor

Godthfih

Frederikshfil

15

malpli ol nenio por groenlanda evoluo de propraj eblecoj por mem
soivi la problemon de konstrua laboro de variaj specoj*

Kontraŭe al tio, Kongelig Gr^nlandske Handel /Rega Groenlanda Ko-
merco/ faris sufice multon por eduki groenlandanojn por ciuj nive-
loj kaj por transpreno de la postenoj.

La groenlandaj geinstruistoj estas minoritato en la propra lernejo.
La danaj instruistoj scias tro raalraulte pri la groenlanda socio kaj
la stato de la lernejanoj. A1 ili mankas sento de responso pri la
instruado kaj edukado de la lernejanoj.

La lernejaj lingvo kaj sistemo estas danaj. La dana estas la lingvo
de la instruado, de la laborloko, de la justico, de la komerco kaj
cetere ankaŭ de la vendejoj.

Angraalortoq Olsen opinias ke la influo de la groenlandaj politikis-
toj estas de tre malgranda signifo. lli devas zorgi pri tre granda
kampo kaj esti informitaj pri multaj aferoj. La danaj partioj es-
tas tiel grandaj ke ili povas havi specialistojn.

La (laŭ okcidenteŭropa senco) multc malpli ekzercitaj kaj malpli
spertaj groenlandaj politikistoj staras antaŭ la sainaj ekspertoj

kiel danaj politikistoj - kaj antaŭ n viaj ruzegaj politikistoj"

en amaso da intertrakto-situacioj(* *).

La statuto de 1953 ŝangis Groenlandon el kolonia statuso en forma-
lan juran samecon. Angmalortoq Olsen rijjrocas la danajn politikis-
tojn kaj oficistojn, ke tia sajueco farigis abomeninda kaj humiliga
malsameco.

La materiaj aferoj, kiuj venis, estis bonaj. Tio laŭdire estis an-
kaŭ la intenco. Sed tio finigis en "ordinara kaj tradicia kolonia
soGio* 1 . Kun fremda, izolita, tre forta supra klaso kaj malforta
kaj “senesperige disigita hejma n malsupra klaso. Homa mizero kaj
humiligo en forgesitaj loglokoj.

Erik Staffeldt en n Politiken n
(Kopenhago) de 12. o?. 1976 (***)

(*) ,f AŬtoro M = Angmalortoq Olsen, kies libron n Gr^nland i dag/

nunarput uvdluvtine" (Kragstedet, lol p. inkluzive la groen-
landan tradukon) Staffeldt priskribas en la ĉi-supra artikolo.

(**) La dana parlamento havas 175 danajn, 2 feroajn kaj 2 groenlan-
dajn deputitojn.

. . A

(***)La ci-supra teksto estas ekstrakto, kiun preparis kaj tradukis
Dirk Willkoramen, Kiel, FRG.

AIDMLK

La ASOCIO INTERNACIA POR LA DEFENDO DE LA MINACATAJ LINGVOJ KAJ
KULTUROJ (AIDMLK) organizis sian^7-an M kongreson n en Chatillon
(Aosta Valo, Italio) de la 23-a gis la 25-a de julio 1976. Parto-
prenis preskaŭ loo personoj (flandroj el Belgio, slovenoj el Ita-
lio kaj AŬstrio, bretonoj, katalunoj el Hispanio kaj Francio, sar-
do, grekoj el Italio,friulanoj, okcitanoj el Francio kaj Italio,
pieraontanoj, romancoj, francoj, FR-germanoj, altaragonanoj, valo-
noj el Belgio, asturianoj, vasko el Francio, kurdoj, platdiĉo,
germanoj el la italia Walser-valo, rumano, kroato el Italio, kaj
aostianoj).

La M laboroj M okazis en komisionoj kaj en la pleno, sed ••••• man-
kegadis tempo! Ne eblis trankvile kaj profunde diskuti la amason
da problemoj, ne ekzistis preparitaj raportoj (escepte pri la si-

16

tuacio de la lingvaj rninoritatoj en FRG) , ec la estraro ne liveris
tekston, kaj, kulmine, la cefaj hornoj obstinege kontraudiradis pli lon-
gajn kunvenojnl Pri la konkreta situacio en la Aosta Valo la kongresa-
noj nenion audis (escepte de vespera dialekta teatrajo kaj terrainolo-
gia disputo)* La komisionoj estis tre neekvilibre starigitaj: agud ko-
misiono de pli ol lo personoj laboris aliaj konsistantaj el 4 au 3i ec
nur 2 au UNUSOLA persono! Kelkaj rezolucioj estis tiel longaj ke estis
malfacile tranlcvilakonscience akcepti ilin sen koni ciujn nuancojn, La
kongreso akceptis po unu rezolucion pri: Francio, Ilispanio, Austrio,
Nederlando (frisoj), Delgio, iiumanio, FR Germanio, Italio, Friulo, gre-
koj, albanoj kaj ciganoj en suda Italio, Sardio, Aosta Valo, dolomitaj
romancoj, kurdoj en Armenio, Azerbajgano, Kartvelio, Irano, Irako, Si-
rio kaj Turkio, administraj aferoj de AIDMLK, Tria Mondo, kaj krorae de-
cidis sendi salutmesagon al la 6 l-a Universala Kongreso de Esperanto
en Ateno kaj eksmembrigi la asocion n Freundeskreis Sŭdtirol 11 (= Araikaro
Suda Tirolo) pro ties aperta subteno al la kontraŭslovenaj kampanjoj de
la german-naciista n Karintia Ilejmlanda Servo 11 . La kongreso (pli preci-
ze: la Generala Asembleo respektive la Federacia Konsilantaro) elektis
la estraron, en kiu apcnaŭ okazis modifo.

Konklude: ILrom la n CARTO DE LA^RAJTOJ DE LA ETNAJ MINOHITATOJ" finfine
akceptita (kaj publicota baldaŭ en diversaj lingvoj, ankaŭ en Esperanto)
apenaŭ io grava okazis, ec ne eblis turismeti pro temjomanko. Se AIDMLK
vere volas internaci-sk&le atingi ion konsiderindan, gi devos esence
ŝangigi : konstantigi siajn laborojn inter la kongresoj (gis nun ne me-
ritantaj tiun nomon) kaj seriozigi la dumkongresajnl Pri la lingva kao-
so konvenas diri ke oni parolis cefe france tradukante tamen en la ita-
lan kaj slovenan (kompreneble sinsekve por malspari la tempon!) kaj jen
kaj jen flustre en la germanan, iam duonaŭdeblis la angla, iu kongresa-
no salutis ec en la Internacia Lingvo (kun posta traduko en la italan
fare de itala esperantisto).

A ŬS TRIA FIAS KO

VIENO» La speciala popolnombrado organizita de la registaro de AŬst-
rio por scii kiom da negermanlingvuloj vivas en la stato kaj
por "plenumi” la packontrakton de 1955 estis - almenaŭ en Karintio -
grandioza fiasko: Oni trovis nur 2»6 qo slovenojn! Cu tio signifas ke
minimume 2 o.ooo slovenoj dum la pasintaj kvin jaroj mortis, elmigris
aŭ asimiligis? Absolute ne! La du centraj organizoj de la karintiaj
slovenoj estis alvokintaj ciujn slovenojn bojkoti la nombradon, car
la registaro (subtene de la tri grandaj parlamentaj partioj) intencis
apliki la ordonojn de la packontrakto nur en municipoj kun pli ol
25 % da slovenoj. La bojkoto perfekte funkciis: Au oni tute ne iris
al la balotejoj (kie oni devus plenigi deklarilon•pri sia denaska lin-
gvo) aŭ oni blokis la balotkabinojn aŭ oni malvalidigis la deklarilcn
aŭ oni - almenaŭ en Zell Pfarre - bruligis la deklarilojn. La austria
cefministro Bruno Kreisky jam diris ke rezulto de malpli ol lo.ooo
slovenoj havus nenian valoron por la efektivigo de la packontraktaj
reguloj, car lo.ooo slovenoj signifus absolute nekredindan nombron.

Kion la aŭstriaj partioj lernos el tiu ci leciono?

■■■■■«■«■ai*BBaSMSBS33aSCSSS*3SSaSSS3SI3SSSSa3aSSSSSS=S2SS3SS3SSSSS=SS=

ETNISMO INFORMILO PRI ETNAJ PROBLEMOJ

Eldonas kaj Uwe Joachim Moritz, Feldstr. 38 , D-519o Stolberg 8,

redaktas: tel.: 49-24o2-72336, poŝtĝirkonto: 232612-306 Han.

ETNISMO aperas 3 fojojn jare. Tiu ci estas la tria numero de 1976.

JARABONO (kalendara jaro): 8,-- gra (Se vi pagas ceke: 12,— gra.)